Welke iPhone-functies helpen bij maculadegeneratie?

Grotere tekst, Vette tekst en Verhoog contrast maken de telefoon leesbaar. De kleurfilters van de app Vergrootglas, vooral geel op zwart, en de Detectiemodus, die drukwerk kan voorlezen, helpen bij gedrukte tekst. Spreek scherm uit leest alles op het scherm voor als je met twee vingers omlaag veegt. Een low-vision-specialist kan je ook excentrisch kijken leren, zodat je het meeste uit je resterende zicht haalt.

Is een vergrootglas-app genoeg als hulpmiddel bij slechtziendheid?

Op zichzelf niet. Het is één handig onderdeel, goed om snel met veel zoom naar etiketten en drukwerk te kijken. Combineer het met de ingebouwde toegankelijkheidsinstellingen van de iPhone, het Vergrootglas van Apple met filters en spraak, en Spreek scherm uit voor langere teksten. Ga naar een low-vision-specialist voor een plan dat is afgestemd op jouw aandoening.

Hoe laat ik mijn iPhone tekst voorlezen?

Zet Spreek scherm uit aan via Instellingen > Toegankelijkheid > Gesproken materiaal en veeg daarna met twee vingers omlaag vanaf de bovenkant van het scherm. Voor gedrukte tekst open je het Vergrootglas van Apple en gebruik je de Detectiemodus, of fotografeer je de tekst, selecteer je hem met Livetekst en tik je op Spreek uit. VoiceOver is de optie met een volledige schermlezer.

Moet ik VoiceOver leren als ik nog wat zicht heb?

Vaak wel, vooral bij een aandoening die erger wordt, en een low-vision-specialist kan je voor jouw situatie adviseren. Het leren gaat veel makkelijker zolang je het scherm nog kunt zien. Voeg VoiceOver toe aan de Activeringsknop, zodat drie keer drukken op de zijknop het aanzet als je het nodig hebt en weer uitzet als je het niet nodig hebt.

Lezen met slechtziendheid op de iPhone [Handige functies]

Slechtziendheid en lezen

Slechtziend zijn betekent dat je zicht niet volledig te corrigeren is met een bril, lenzen, medicijnen of een operatie, maar nog wel bruikbaar is. Leeftijdsgebonden maculadegeneratie is bij ouderen de meest voorkomende oorzaak; daarbij verdwijnt het scherpe centrale zien en blijft het zicht aan de zijkanten over. Glaucoom doet ongeveer het omgekeerde. Diabetische retinopathie, staar die nog niet geopereerd kan worden en erfelijke netvliesaandoeningen beïnvloeden het lezen elk op hun eigen manier.

Bij al deze aandoeningen wordt gewone drukletter traag of onmogelijk te lezen, en wat helpt is vergroting, contrast, verlichting en spraak. Een iPhone dekt alle vier. Hieronder: wat er al ingebouwd is, wat een camera-app als vergrootglas toevoegt en wanneer je professionele hulp zoekt.

Maak eerst de telefoon zelf leesbaar

Voordat je de telefoon gebruikt om de wereld om je heen te lezen, moet je de telefoon zelf kunnen lezen. Deze instellingen vind je onder Instellingen > Toegankelijkheid > Weergave en tekstgrootte, tenzij anders vermeld.

Grotere tekst. Zet Grotere toegankelijkheidsformaten aan en schuif de regelaar omhoog. De meeste apps van Apple en veel apps van anderen volgen deze instelling.
Vette tekst. Dikkere lijnen zijn makkelijker te zien als je minder gevoelig bent voor contrast, wat vaak voorkomt bij maculadegeneratie.
Verhoog contrast en Verminder transparantie. Deze halen de vage grijze tekst en doorzichtige panelen weg die slechtzienden soms helemaal niet meer zien.
Slim omkeren of Klassiek omkeren. Lichte tekst op een donkere achtergrond geeft voor veel mensen met staar of lichtgevoeligheid minder verblinding.
Kleurfilters. Grijstinten of gekleurde filters helpen sommige mensen en zijn het proberen waard.
Weergavezoom (Instellingen > Scherm en helderheid) vergroot de hele interface, ook de pictogrammen.

Neem tien minuten om dit uit te proberen. Grotere tekst, Vette tekst en Verhoog contrast samen zijn vaak al genoeg om berichten en e-mail weer bruikbaar te maken.

Zoomen: het scherm vergroten

De functie Zoomen (Instellingen > Toegankelijkheid > Zoomen) vergroot een deel van het iPhone-scherm of het hele scherm. Tik dubbel met drie vingers om de functie aan te zetten, sleep met drie vingers om je te verplaatsen, en tik dubbel en sleep met drie vingers om de vergroting te wijzigen. Vensterzoom toont een verplaatsbare lens; Schermvullend zoomen vergroot alles.

Zoomen helpt als een app Grotere tekst negeert, of om een foto of kaart in detail te bekijken. Je weg vinden op een vergroot scherm zonder de draad kwijt te raken vergt oefening, dus probeer het eerst in een app die je goed kent.

Vergrootglas: de camera op de wereld richten

De ingebouwde app Vergrootglas van Apple maakt van de camera een draagbare videoloep. De app is ontworpen voor slechtzienden en het is de moeite waard om hem goed te leren gebruiken.

Zoomregelaar en zaklamp om drukwerk, etiketten en borden te lezen.
Helderheid en contrast, die je op het live beeld toepast.
Kleurfilters zoals wit op zwart, geel op zwart, geel op blauw en omgekeerd. Veel mensen met maculadegeneratie lezen geel op zwart of wit op zwart veel makkelijker dan zwart op wit.
Stilzetten om een stilstaand beeld vast te houden waarin je kunt rondschuiven.
Detectiemodus op ondersteunde iPhones, die gedrukte tekst kan voorlezen en deuren, mensen en omgevingen kan beschrijven.

Stel Vergrootglas zo in dat je het kunt openen zonder het scherm te zien: voeg het toe aan de Activeringsknop, zodat drie keer drukken op de zijknop het opent, of wijs het toe aan de Actieknop op modellen die er een hebben.

Spraak: Spreek scherm uit, Spreek selectie uit en VoiceOver

Als vergroten alleen te traag gaat, kan spraak het lezen overnemen. Er zijn drie niveaus.

Spreek selectie uit

Zet Spreek selectie uit aan via Instellingen > Toegankelijkheid > Gesproken materiaal. Selecteer een tekst en er verschijnt een knop Spreek uit in het menu. Handig voor een losse alinea.

Spreek scherm uit

Zet Spreek scherm uit op dezelfde plek aan. Veeg met twee vingers omlaag vanaf de bovenkant van het scherm en de telefoon leest alles voor wat zichtbaar is en scrolt daarbij mee. Met een kleine bedieningsbalk kun je pauzeren, de snelheid aanpassen en verder springen. Voor lange artikelen, e-mails en documenten is dit vaak de praktischste optie, en het verandert niets aan hoe je de telefoon verder gebruikt.

VoiceOver

VoiceOver is een volledige schermlezer. Het spreekt elk onderdeel uit dat je aanraakt, en je navigeert met gebaren (naar rechts vegen om naar het volgende onderdeel te gaan, dubbeltikken om te activeren). Het verandert hoe de telefoon werkt, dus het kost tijd om te leren, maar het maakt de telefoon volledig bruikbaar met heel weinig of geen zicht. Bij een aandoening die erger wordt, betekent VoiceOver leren terwijl je nog bruikbaar zicht hebt dat het vertrouwd is als je het later meer nodig hebt.

Een tussenweg is VoiceOver uit te laten maar wel toe te voegen aan de Activeringsknop, zodat je het met drie keer drukken inschakelt als je moeite hebt en daarna weer uitzet.

Waar een camera-app als vergrootglas past

Een camera-app als vergrootglas van een andere maker, zoals LoupeLens, toont een vergroot live beeld van alles waar je op richt, met een zaklamp en een eenvoudige manier om iets vast te leggen. De app heeft geen kleurfilters of spraak en vervangt het Vergrootglas van Apple dus niet als hulpmiddel bij slechtziendheid. In een paar specifieke situaties is hij wel handig:

Meer zoom voor heel kleine letters. LoupeLens zoomt tot 40x in, wat helpt bij bijsluiters, houdbaarheidsdata en serienummers, waar je even een sterke vergroting nodig hebt.
Een rustig scherm. Met slecht centraal zicht is een beeld met heel weinig knoppen makkelijker te bedienen, omdat er minder te zoeken is en je minder vaak verkeerd tikt.
Instelbare zaklamp. Houd de zaklampknop ingedrukt en schuif om het licht te dimmen of feller te maken. Verblinding is bij veel oogaandoeningen een probleem, en een dimbare lamp helpt.
Opnames in een album. Met een tik maak je een foto die wordt bewaard in een LoupeLens-album in Foto's. Je kunt hem later openen en Livetekst of Spreek scherm uit gebruiken om de telefoon te laten voorlezen wat de camera zag, zodat je vergroting en spraak combineert.

Probeer je de app, combineer hem dan met de systeeminstellingen hierboven, zodat de interface groot is en veel contrast heeft. Onze vergelijking met het Vergrootglas van Apple zet de verschillen uitgebreid op een rij.

Praktische leesopstelling thuis

Taak	Aanpak
Post en rekeningen	Fotografeer de pagina en laat hem voorlezen met Spreek scherm uit of Livetekst
Etiketten van medicijnen	Vergrootglas met het filter geel op zwart, of 6x tot 8x in een camera-app met zaklamp
Boeken	E-books met Grotere tekst en omgekeerde kleuren, of luisterboeken
Berichten en e-mail	Grotere tekst, Vette tekst, Spreek scherm uit voor lange berichten
Prijskaartjes en verpakkingen	Vergrootglas of camera-app op 3x tot 4x, zaklamp aan

Verlichting is net zo belangrijk als de telefoon. Een felle, verstelbare leeslamp naast wat je leest, niet achter je, vermindert schaduwen en verblinding. Bij een low-vision-onderzoek wordt meestal ook naar verlichting gekeken, niet alleen naar hulpmiddelen.

Ga naar een low-vision-specialist

Alles hierboven is algemeen. Een optometrist die gespecialiseerd is in slechtziendheid, of een gecertificeerd low-vision-therapeut, kan meten welke vergroting, welk contrast en welke verlichting bij jouw ogen passen, je bij maculadegeneratie excentrisch kijken leren (net naast het midden kijken, zodat de tekst op gezonder netvlies valt) en speciale hulpmiddelen aanraden als een telefoon niet genoeg is. In veel regio's zijn er diensten voor slechtzienden via ziekenhuizen, stichtingen of overheidsinstanties, gratis of tegen lage kosten. Vraag je oogarts om een verwijzing.

Dit artikel is algemene informatie over telefoonfuncties en geen medisch advies. Heb je zorgen over je ogen, ga dan naar een oogzorgprofessional.

Lees je regelmatig medicijnverpakkingen, dan vind je in medicijnetiketten lezen meer gerichte tips, en de opdruk op een pil lezen legt de code uit die op een tablet staat.

Een vergelijking van vergrootglas-apps, ook gratis apps met beeldstabilisatie, vind je bij de beste vergrootglas-apps voor iPhone.